Ratka Damnjanović
IZLAZ
Ima dana –
Gorčina te peče u grlu
Trulež te ne ostavlja ravnodušnim
Muka ti je od ustajalog mirisa...
Slušaj,
Zašto da pokvariš stomak?
Potrebno je samo
Da staviš
Dva prsta u usta i
Da ispovratiš sve od sebe.
ESCAPE
There are days -
The bitterness burns you in the throat,
the decay leaves no one indifferent,
you are tormented by the stale smell...
Listen,
Why should you spoil your stomach then?
All it takes is
to put two fingers in your mouth
and throw up all the bad stuff out.
Има денови –
горчина те пече в грло,
гнилежот не те остава рамнодушен,
ти се гади од застојаната реа...
Слушај,
зошто да си го расипеш стомакот?
Треба само
да ставиш
два прста в уста и
да повратиш сè од себе.
Jesam li ti rekla
da sam sinoć razlučila
sva svoja maštanja
i lepota mi se učinila
nekako bliskom
tako milozvučnom
i opipljivom
kao šapat zrikavca
u raskošnom ornamentu
noćne tišine
kad razgali dušu
Ти реков ли
дека синоќа ги размрсив
сите свои мечти
и блаженството ми се стори
некако блиско,
така милозвучно
и допирливо,
како шепотот
на штурецот во
раскошниот орнамент
на ноќната тишина
душата што ја разгалува.
BLISS
Have I told you
that last night I untangled
all my fantasies,
and the beauty appeared:
somewhat close,
so mellifluous
and tangible,
like the whisper of the cricket
in the magnificent ornament
of the night’s stillness,
soothing the soul.
Nemirno je ovo zatišje
što odjekuje u srži čoveka
čije grozničave misli
spontano luduju i u meni.
Od razgorenih osećanja
slepoočnice mi silno biju.
Očajnički tražim
svedočenje tišine
za svako neizrecivo
bezglavo treperenje
za sve nemušte reči.
Poslušaj za tren
ove oči koje govore
nemirnim plamenom,
šalju poruku u vremenu
da im nešto znači
tvoja blizina,
prizivaju tvoju hladnoću
da se prepusti
mojim vatrenim skitanjima.
Jednom bar u slatkoj tišini
na punoj mesečini
razapni me na grudima svojim
da utonem, da se uzdignem,
tvoj mir i moj nemir
da se izjednače.
PEACE IN RESTLESSNESS
Rough is this peacefulness
which resonates in the heart of the man
whose feverish thoughts
spontaneously rage in me as well.
The burning feelings
cause my temples to pound.
Desperately I seek
the testimony of silence
for all the unspeakable
headless flickers,
for all muted words and sounds.
Listen for a moment
to these eyes that speak
with restless flame,
they are sending a message in time
that your proximity
means something to them,
they call upon your coldness
to indulge
my fiery vagrancy.
At least once on a full moonlight
in the sweet silence
crucify me on your chest
to surender, to rise,
your peace and my restlessness
to equalize.
Немирно е ова затишје
кое одекнува во срцето на човекот
чии трескавични мисли
спонтано лудуваат и во мене.
Oд разгорените чувства
слепоочнициве силно ми бијат.
Очајнички го барам
сведочењето на тишината
за секое неизречено
безглаво треперење,
за сите зборови неми.
Почуј ги за миг
очиве што зборуваат
со немирен пламен,
порака праќаат во времето
дека твојата близина
нешто им значи,
го повикуваат твоето студенило
да им се препушти
на моите огнени скитања.
Барем еднаш во слатката тишина
на полна Месечина
распни ме на своите гради
да потонам, да се воздигнам,
твојот мир и мојот немир
да се изедначат.
Nisam ovde,
ne pokušavaj me naći,
u ovom lavirintu
nećeš se snaći,
ovaj svet je samo moj.
Tajanstvena luda orgija
narandžastih leptira,
probuđenih stremeža,
neostvarenih snova,
zvuk dobro poznate
nedopevane pesme
i ispružene ruke
za oproštaj
Не сум овде,
не обидувај се
да ме најдеш,
во овој лавиринт
не ќе се снајдеш,
овој свет е само мој.
Таинствена луда оргија
на портокалови пеперутки,
пробудени стремежи,
неостварени соништа,
звук на добро позната
недопеана песна
и испружени раце
за збогум.
UNFINISHED SONG
I am not here,
do not try to find me
in this maze,
you will fall behind me,
this world is all mine.
Mysterious wild orgy
of orange butterflies,
unfulfilled dreams,
now awaken and strive,
sounds of a familiar
unfinished song,
and outstretched hands
for a parting dance,
our last Good Bye.
RASTANAK
Kad dođe vreme
za rastanak
ni zrikavci
nisu svirali
i svici su
svoje fenjere
pogasili.
Noć tiha je bila
prozirna od svitanja
koje je kucalo
na vratima
РАЗДЕЛБА
Кога дојде време
за разделба
ни штурците
не свиреа
и светулките
своите фенери
ги изгаснаа.
Ноќта тивка беше
проѕирна
од разденувањето
што чукаше на врата.
PARTING
When the time came
for good-bye
no crickets
were chirping
and the fireflies
turned off
their lanterns.
The night was quiet,
translucent from the dawn
that was knocking
on the door.
SELIM SE U SNOVE POETA
Riječ priređivača
ODLAZIM
Bejah cvet u jednoj livadi
a nebo čisto pokrivač mi beše.
Nedavno prođoh pored nje
i nađoh samo
detelinu pokošenu
u kojoj počiva jedno vreme.
Autorica je u knjizi podjelila 58 pjesama u deset ciklusa: Moja ulica, moje parče neba (8 pjesama), Vreme je (5), Mansarda (10), Srce za sva vremena (9), Ne možeš mi reći (8), Zvezdana prašina (6), U snovima poeta (2), Da mi nije tebe (4), Putovanje kroz vreme (4) i Anđelima, hvala što vas ima sa dvije pjesme.
Ova zbirka poezije je svojevrsni triptih, jer je is-tovremeno objavljena na tri jezika, srpskom, make-donskom i engleskom. Pod nazivima: Jedrenjak, Ko-rab i Sailboat. Ovako je postupljeno posve opra-vdano.
Autorica je rođena u Makedoniji gdje je provela veći dio života, zatim je osam godina živjela u Srbiji, odakle je emigrirala, prvo u Južnoafričku Repu-bliku i kasnije u SAD, Floridu, gdje i danas živi. Živeći u tri govorna područja, i na tri kontinenta, autorica živi i sa tri jezika. Iz onoga u što sam imao uvida zaključujem da se najbolje osjeća kad se izra-žava na makedonskom jeziku i kad može da se opusti i zapjeva: Selim se u snove poeta.
Okosnica njene poezije je ljubav, pa makar pje-vala u Evropi, Africi ili Americi, na makedonskom, srpskom ili engleskom jeziku. Njena ljubav je meka kao da je tkana od teksaškog pamuka, topla, iskrena, nadana, njegovana, produhovljena i posve duševna. Nema lomova, iluzionih uzleta u nebeska plavetnila i skljokavanja od udara munja i gromova. Ljubav je tiha, svoja, nekako hrišćanski iskrena, koja se podra-zumjeva sama po sebi; bez gromoslovnih uzleta i paova, ljubav koja uljepšava život i od koje ne zaboli glava:
LJUBAV
Ljubav je dinamika,
more osećanja,
nebo puno zvezda i
sunčevih zraka,
srebrnasti odsjaj meseca,
reka puna brzaka,
virova i vrtloga,
carstvo čula i umeća.
Zato nemoj uramiti ljubav
u ram uspomena.
Daj joj krila da bi bila
ovekovečena.
Pa i kad se u toj ljubavi naruši harmonija – a i to je prateći dio svake ljubavi − pjesnikinja ne pada du-hom, ne daj bože u očaj, ona izlaz opet vidi samo u ljubavi, kojoj prilazi mijenjajući joj prilazne puteve:
DA MI NIJE MENE
Kad mi loše ide,
kad bujica krene,
kad u tebi nema mene
ni u meni tebe,
kad su svi protiv svega,
sve sene izobličene,
čak i ja krvi uzavrele
zagrcnem se i posrnem
pred putokazom
za zaljubljene...
Bežanje je samo varka,
izgovor za izgubljene.
Drago biće je drago na hrišćanski način, to je filozofija pjesnikinje, njenog načina života i načina pjevanja, shvatajući da je Hristos jedini, od svih ljudi ili bogova koji su se ikad pojavili na planeti, imao i božanskim darom isijavao humanizam, harmoniju, nadu i pravdu. U svakoj situaciji ljudskog života čov-jek bi morao da se ugleda na život i djela Hrista, da primi Boga u sebe, i da se nadahnjuje i ophodi ljuba-vlju:
POKLONI SE
Kao Bogu što si predan
pokloni se i sam sebi,
jer Bog jeste u tebi,
budi dobar prema svima
i dobrotu primi k sebi,
pa voli i sebe u drugima.
Pjesnik ne bi bio dobar pjesnik kad se ne bi su-čeljavao sa dilemama, kad ne bi pristizao i premiš-ljao na raskrsnicama iskušenja:
PRAISKONSKI GREH
Pa kako onda
da pevam o raju
kad pakao čeka
na drugom kraju...
Na raskrnici je, jednom za svagda, pjesnik izab-rao put u vječnost satkanu od ljubavi, u koju se upu-ćuje pjevušeći:
VEČNOST
Večnost je
bezvremena,
al’ hrabrosti treba
da joj se čovek preda.
Prigrliti sve što nudi,
a odreći se svega.
Životu na tri kontinenta sa stotinu i tri izazova, lutanja i neimanja, neizvjesnostima i posrtanjima, ne-poznavanju jezika domaćega i surovih zanimanja, beskućništvima i skitničarenjima, sanjarenjima o ma-terijalnoj stabilnosti i pravljenju karijere, sa odgovo-rnošću koje nosi podizanje poroda, daleko od rodbi-ne i kraja, a sve u vrijeme kad: krv se talasa u damarima, mlada Srpkinja, Makedonka i Amerikan-ka, pjesnikinja Ratka Damnjanović, suprotstavlja svijet poezije:
POETSKA SNAGA
Čoveka prave
krv i mišići, kosti i koža,
mozak i nervi, razum i dela.
Dok pesnika čine
srce na dlanu,
sanjalačke oči i boemstvo,
noćne more,
pokoji refren,
par rima i strofa,
ljubavni jadi i izgnanstvo.
A ja sam vam eto i pesnik i čovek,
štaviše žena,
pa mi je sav teret sveta
na leđima,
pa mi je duša u grču
sva ozleđena,
jecati hoće, al’ joj se ne da,
trzaj krene, pa se preda,
suze niz grlo, pa u nedra,
razum se od srca otima
i to mi je sudbina –
jer ja sam pesnikinja.
Knjiga Ratke Damnjanović Jedrenjak je njen prv-jenac, ali pjesme su nastajale u dugom periodu − tri decenije, i logično je da nisu ni mogle biti do kraja nivelisane, ali možemo izvući opšti zaključak da se radi o talentovanoj pjesnikinji i da knjiga sadrži je-dan dio vrlo uspjelih pjesama. Pjesnikinji je potrebna poticajna književna kritika, ona to zavrijeđuje, jer ona umije stvarati dobru poeziju.
Pred ovom pjesnikinjom je otvorena dilema, ne tako česta među piscima u matici, ali česta među ra-seljenicima, svih naciona − na kojem se jeziku iz-ražavati. U slučaju naše pjesnikinje, čini mi se, to je engleski, njim se u dnevnom životu služi u preko devedeset posto situacija, jezik na kojem razmišlja. Ova konstatacija će iznenaditi, neke prave patriote čak i naljutiti, ali moj život i iskustvo u dalekoj zem-lji, evo, već skoro dvije decenije, otvorile su nove vi-zije i prilaze ne samo umjetnosti već i ukupnom životu. U pjesmama Damnjanovićke osjeti se povre-mena jezička isprepletenost i ona se zbog toga mora opredjeliti i pisati na jeziku na kojem razmišlja. Sudeći po iskustvu drugih u Americi, pretpostavljam, ona razmišlja, uglavnom, ili na engleskom ili na makedonskom jeziku, jer je rođena i školovana u Makedoniji, a već dugo živi i školuje se u Americi. Razmišlja i na srpskom, Srpkinja je.
Danilo Marić
Charlotte, NC, USA 2010